“Kinomuzda yaxın gələcəkdə dəyişiklik gözləmək yersizdi”



Müsahibimiz gənc kinoşünas Aygün Aslanlıdır. Azərbaycan film sənayesinin potensialına inanan lakin, gələcəklıə bağlı pessimist danışan Aygün xanım həm azərbaycanda MTRŞ sədri Nuşirəvan Məhərrəmlinin son qərarını dəstəkləyən istisnalardandır.


MTRŞ-nın türk filmlərini dublyaj etmək qərarını necə izah edirsiniz? Sizcə bu lazım idimi?


- Məncə, lazım idi. Düzdü, indi bu, bizə bir az absurd fikir kimi görünür. Çünki biz türk seriallarına orijinalda baxırıq və təbii ki, istər türk, istər ingilis, istər rus dilində olsun, istər bədii film olsun, istər ədəbi əsər - orijinalda daha gözəldi. Bizim dövlət dilimiz Azərbaycan dilidi. Bəzilərinə elə gəlir ki, osmanlı türkcəsi ilə bizim dilimiz arasında o qədər də fərq yoxdu. Amma əslində dillərimiz yetərincə fərqlidi. Bilmirəm, xəbəriniz var, ya yox, Türkiyədə bizim dilimizi lağa qoyub gülürlər. Hətta kanallardan birində xüsusi veriliş var. Aparıcılarından biri həmyerlimiz Kamilə xanımdı. Onun dediyi hər sözün üstündən kadrarxası gülüş səsləri verilir. Biz burda nəyin davasını aparırıq?



-Amma yəqin razılaşarsınız ki, bizim dilindəki dublyajlarda cəmiyyətdə yaxşı qarşılanmır? Bunun səbəbləri nədir?


- Çünki bizdə bədii dublyaj yoxdu. Yəqin ki, sovet dövründə kinostudiyada dublyaj edilən filmləri xatırlayırsız. İndi də həmin filmlər tamaşaçıların yadında məhz, dublyaj variantında daha yaxşı qalıb. Dublyaj sadəcə tərcümə və səsləndirmə deyil. Çox böyük bir prosesdi. Bizim kanallar isə lisenziyasız, bəzən son dərəcə keyfiyyətsiz yazılmış diskləri alırlar. Filmlər orijinaldan yox, ikinci, bəzən hətta üçüncü dildən (subtirtlərdən) tərcümə olunur. Mən özüm də tərcümə ilə məşğul oluram. Bəzən söz eşidilmir, başqa dəfə filmdə personajın dediyi söz redaktorun ya xoşuna gəlmir, onu əxlaqdan kənar və ya daha pisi, yanlış fikir hesab eləyir. Sonra o redaktə olunmuş mətn başqa bir ələ keçir. Bir rus cizgi filmi vardı. Dovşan çəmənlikdə rəsm çəkir. Yanından qaça-qaça keçən heyvanların hərəsi onun rəsminə bir cizgi əlavə eləyir. Axırda kətanda anlaşılmaz bir şey meydana çıxır. Məncə, bizim dublyajımız həmin dovşanın rəsminin günündədi.


- Ümumiyyətlə bizim yerli telekanalların dublyaj üçün maddi-texniki bazası yeterlidirmi?


- Belə deyək də, istəsələr yetər. Amma istisnasız olaraq bütün kanallarımızı işin keyfiyyətindən daha çox, kəmiyyəti -efiri necə doldurmaq maraqlandırır. Filmlər konveyer üsuluyla dublyajı olunur. Sovet dövründə kolxozlardakı kimi işçilərə plan verilir və onu yerinə yetirmək tələb olunur.



-MTRŞ deyir ki, yerli teleseriallar çəkilməlidir. Siz kino saənətinə bir köynək yaxın adam kimi Azərbaycanda baxımlı teleseriallar çəkiləcəyinə inanırsınızmı?


- Niyə də inanmayım?! Hər bir işin başlanğıcı var. Bəyəm rus, türk serialları elə ilk gündən indiki səviyyədə olub? Olmayıb. Mən türk kanallarını izləyirəm. İndi elə seriallar var ki, üç-dörd seriyadan sonra bağlanır. Tamaşaçı toplaya, reytinq qazana bilmir. Zaman keçdikcə, kəmiyyət artıqca tamaşaçının tələbi də böyüyür, zövqü dəyişir. O, daha bayağı sevgi macərası istəmir. İstehsalçıdan daha rəngarəng, daha qlobal fantaziya məhsulu istəyir. Bir də serial deyib keçməyin. Rus, türk, hətta alman kinosu indiki vəziyyətini, inkişafını məhz, seriallara borcludu. Hər gün kino çəkilmir ki... Türkiyədə aktyorlar il boyu seriala çəkilirlər, yayda- yəni televiziya mövsümü bağlananda bədii filmlərə... Həm aktyor kimi formalarını saxlayırlar, pul qazanırlar, yaşamlarını təmin eləyirlər, həm də sənətlə məşğul olurlar. Biz nə qədər qarşı çıxsaq da, dövrün tələbləri var. Televiziya həyatımızın nəinki mühüm, hətta vacib hissəsini zəbt eləyib. Televiziyada yayımlanan serial həm də aktyor üçün havayı piardı. Tamaşaçı teatra, kinoya məhz, serialdan görüb tanıdığı, sevdiyi aktyoru görmək üçün gedir. Sadəcə başlamaq lazımdı. Əslində MTRŞ-nın türk seriallarının Azərbaycan dilində yayımlanması qərarı da bunun üçün münbit şərait yaradır. Amma yenə də çox təəssüf ki, yerli telekanallar rahat, asan olanın dalınca qaçırlar. Öz məhsullarını yaratmaq əvəzinə, əcnəbi - türk, latın amerika, rus seriallarını necə gəldi səsləndirib efirə buraxırlar. Bu daha ucuz başa gəlir çünki... Seriala minlərlə manat sərf eləmək yerinə, bir neçə yüz manata hər hansı bir əcnəbi serialı götürüb tərcümə eləmək.. həm efir boş qalmır, həm də minliklərə «qənaət» olunur. Amma həm kinomuzda, həm telekanallarımızda- ümumiyyətlə cəmiyyətimizdə gedən proseslər göstərir ki, yaxın gələcəkdə dəyişiklik gözləmək yersizdi. Düzdü, kimlərsə nələrsə eləməyə çalışırlar. Ancaq cəmiyyətdə elə özbaşnalıq və laqeydlik hökm sürür ki, hətta uğurlu işlər belə gözə görünmür, təsirsiz ötüşür.


Natiq G.