[/b]









Natiq GÜLƏHMƏDOĞLU

Məhəllə basqısı

Dərhal etiraf edirəm. Bugünkü köşə sifarişlidir. Gənc bir dostumuz məhəllə basqısından nəsə yazmağımı istəyib.
Əvvəlcə aydınladaq, məhəllə basqısı nədir? Son çağlar Türkiyədə ciddi müzakirə mövzusuna çevrilən bu anlayış haqda elə o ölkənin tanınmış sosioloqu Şərif Mardini bir dəfə belə cavab vermişdi: \"Məhəllə basqısını izah etməkdə sosial elimlər acizdir”.

Məsələni aydındınlaşdırmaq əvəzinə qəlizləşdirdik. Məhəllə basqısıyla biz hər gün müxtəlif formada qarşılaşırıq, yaxud şahidlik edirik. Necə?
Muğan bölgəsində çox populyar və bilikli bir din xadimi tanıyıram. Bir vaxtlar o, rayon axundu olub. Əmmamədə, əbada məclislərdə iştirak edib. Yenə də edir. Lakin o, artıq axund deyil. Müstəqil, azad baxışlarına görə çoxdan axundluqdan uzaqlaşdırılıb. Kifayət qədər savadı, dünyagörüşü olan bu insana həmin zonada heç bilirsiniz nəyə görə dırnaqarası baxırlar? Heç nə, sən demə, o, bazara-filana gedəndə cins şalvar geyinib. Düzü, bəlkə də heç belə geyimdən istifadə də etməyib. Amma nə olsun, elin dilinə düşən sözə təkzib vermək çətin haqq-hesabdır. Boş və mənasız məsələyə görə o din xadimi hələ də və əbədiyyən qınaq obyektidir.

Amma bu fakt məhəllə basqısını ifadə edə bilməz. Məhəllə basqısı təkcə deyinmək deyil. O, daha amansız və aqressivdir. Kimlər bu təzyiqlə üzləşir?
Cəmiyyətin vərdişə çevirdiyi davranışdan azacıq fərqlənənlər. Hamının dədə-baba qaydası dediklərini yox, öz ürəyinin, zövqünün tələb etdiyi formada həyat tərzi seçənlər.

Yenidən nümunəyə keçək. Çox maraqlıdır, 70-ci illərdə Azərbaycanın hətta ucqar kəndlərində cavanlar uzun saç saxlayıblar. Azərbaycanlıların dini, tarixi qərhəmanlarının hamısı uzun saçlı olub. Amma hünərin çatır, 2009-cu ildə Bakıda saçını iki ay qırxdırma... Az qala hamı üstünə gələcək. Səni kişi olmağa səsləyəcəklər. Evdəkiləri birtəhər yolagətirə bilərsən. Bəs iş yoldaşların? Bəs addımbaşı kürəyində hiss etdiyin tənələr? Kimə izah edəsən ki, tükün başda santimetrinin böyük-balaca olması namus kriteriyası deyil? Kimi inandırasan ki, bu, heç dövlətçiliyimizin ana sütunlarına zərbə də deyil? Və ümumiyyətlə, başqasına qətiyyən dəxli olmayan şeylərə görə izahat vermək borcun olmadığını kimə, hara deyəsən?

Amma xeyr, olmaz deyirlərsə, deməli, olmaz. Bu qədər camaat dəli olub, bircə sənsən ağıllı? Palaza bürün, ellə sürün...

Eşq olsun sənə, Şərif Mardini, doğrudan da elm bu fenomen qarşısında acızdır.

Bir dəfə Seymur Baycan mənə demişdi ki, bu ölkədə heç nə yox, adi şalvarlar olandan iki dəfə çox cibi olan şalvar geyinmək kifayətdir ki, sənə “petux” desinlər. Maraqlı fikir olsa da, bunu Seymurun yumor yaradıcılığı kimi qəbul etdim. Amma gözümün qabağında kifayət qədər ciddi bir qəzetin özünü demokrat, liberal adlandıran köşə yazarı 8 cibli şalvar geymiş həmkarına “sən də gedib qoşuldun o ...lara” deyəndə şoka oldum. Köşə yazarımızın düşüncəsi bu həddədirsə, biz balakişilərə, fatmanisələrə nə deyə bilərik?

Bəli, mən də kişilərin qulağa sırğa taxmasını başa düşə bilmirəm. Amma bu, mənim sırğa taxanlara qarşı üsyan qaldırmağıma əsas verə bilərmi? Kimsə qulağına sırğa taxmaqla özünün bəxtiyar hiss edirsə, qoy etsin. Bu onun haqqıdır. Bizə çox şey xoş gəlməyə bilər. Necə ki, şəxsən mən sırğa taxan kişilər kimi, qalstuklu-kostyumlu qoşanağara çalanları da başa düşmürəm.

Tolerantlıq fərqlilikləri sevmək məcburiyyəti deyil. Fərqlilikləri görüb sayğıyla bərabər yaşamaq mədəniyyətidir…