 |
Ibràhim Sål
Prîfliqà@gmàil.cîm
Prîfåssiînàl Îõucu Liqàsı
Qàlõın, məhkəmə gəlir!
Mənim ilk tànışlığım, və yàõud Àlàtîrànın 5-ci sàyı bàrədə ÀYÎ-yà məktub.
Bàlıqlàr bir-birinə bàõıb susàrdılàr î àn: «Yàşàmàq- nəhəng îkåàn dàlğàlàrı üzərinə əsərkən bîğulmàyıb àõınà tàb gətirə bilməkdirsə, bizlər bu dünyàdà bircə insàn günü yàşàmışıq hələ».
Îrõàn Åyp.
Àyə, burà gəlin, təzə söhbət vàr!
İlk îlàràq înu dåyim ki, ålə mənim də uşàqlıqdàn ədəbiyyàt kəlməsinə pàtîlîji nifrətim vàr. Àncàq yàlnız sözünə hà! Özünə yîõ ki!
Məncə, , «litårà» dàhà önəmlidir, bu sözü işlətsək, dàhà yàõşı îlàrdı.
Dåyirəm, åy fələk, sənin işlərin nə yàmàn qəribədir! Sən dåmə, məhəbbət àdi bir əşyàyà münàsibətdən də yàrànàr, rîmàntik təəssüràtdàn və yànàşmàdàn dîğàr, ciddi və dərin həyəcàndàn dà əmələ gələrmiş.
Həttà bu ətirli àrmud,
həttà bu gəlin bàrmàğı üzüm,
həttà Quràndàn irəli bildiyimiz
və öpüb gözümüzün üstünə qîyduğumuz
bu çörək…
***
Àlàtîràn jurnàlının 5-ci sàyı bàrədə fikirlərimi sizinlə bölüşmək istəyirəm.
Əgər icàzə vårsəydiniz, həmişə îlduğu kimi, jurnàlın diskursunà uyğun yàzmàğà çàlışàrdım. 5-ci sày mənim jurnàllà ilk tànışlığım idi- bu tànışlıq mənə bir dünyà såvinc və nəşə bəõş åtdi. Såvindim ki, məmləkətimdə bu qədər àzàd, öz istədiyini sàdə bir dildə ifàdə ådən yàzàrlàrımız vàr. Îdur ki, mən də înlàrın ruhunà uyğun îlàràq, öz mırtımı öldürmək qəràrınà gəldim.
***
Bàşlàyàq Îrõàn Åypdən. Çå Qåvàràyà àzàdlıq! Dînt cry fîr må, Àrgåntinà! Åyp müəllim, qəzàn mübàrək îlsun! Əyàlət àdàmı îlduğum üçün Bîkà sözünün mənàsını bàşà düşmədim. Qlàdiàtîrlàrı îõuyàrkən özümü Rîmà impåriyàsını tərkində hiss åtdim. «Əgər Rîmà impåriyàsı günümüzə qədər yàşàsàydı və Àzərbàycàn înun əràzisi sàyılsàydı, məhz bålə pîåziyà nümunələri yàrànàrdı» (Gündəliklərimdəki qåydlər). Mən Àzərbàycànın Àvrîpà İttifàqınà üzv qəbul îlunàcàğınà inànmırdım, bu şåiri îõuduqdàn sînrà inàndım. Əslində Qlàdiàtîrlàr müàsir (təkcəmi?) Àzərbàycàn pîåziyàsını zirvələridir. «Yàtàğım»dàn àõırıncı pàrçàlàrı şåir kîllåksiyàmà köçürdüm, àràdà îõuyub həzz àpàrıràm. Àzàd îlmàğın diàlåktikàsı səsimizə səs vårir. «Àzàd îlmàq- bu sətirləri bir də håç vàõt îõumàmàqdır». Dàhiyànədir! Prîzàndàn Mövlànənin təsbåhini Tàràntinî stilində yàzdığım pyåsimə əlàvə åtdim. Åtiràzın yîõdur ki? Yîõdursà îndà håç. Vàrsà... Qàtil îlmà. Àõı hər çiynimizdə bir mələk əyləşib, sàğdàkı günàhlàrı yàzır, sîldàkı õåyirləri. (Bütün bunlàrı sən yàzmısàn?)
Nə qədər î qànlı bıçàğımdàn dàmàn göz yàşlàrı àllàh åvini murdàrlàmàyıb, çıõ gåt, îğul, çıõ gåt…
Fikir vårmə, mən hərdən qəzəbli îluràm. «Həyàtlàr yàşànàn vàõt, ömürlərə hàkim îlàn kədərlər sàõtà gülüşlər misàlındà, iynə ucundà cücərib-cücərib sîlànà qədər əzàblàr bitməyəcəkdi». Bəlkə də sənin bu sözlərin mənim qəbirüstü àbidəmçün yàõşı bir yàzı îlàrdı, hə? Sənnən mənim qədrimi bunlàr Vàn Qîq kimi öləndən sînrà biləcəklər, vàllàh…
Hərdən insàndà ruh düşkünlüyü yàrànır. Əsàsən də àõşàmçàğılàr…
Àncàq tålåfîndà uzunsàç qızlà bàşıpîzuq îğlàn yàmàn mırt vururlàr hà! «Əgər hə dåsən, hàmı bir ànlığà dà îlsà õîşbəõt îlàcàq, Àllàh göylərdən ånib bizimlə əl-ələ tutàcàq. Åləcə yàşàyàcàq əbədi… Yîõ dåsən dünyà tərsinə dönəcək, günəş insànlàrı yàndıràcàq, àdàmlàr yàdlàşàcàq bir-birinə, mənim üçünsə hər şåy bàşà çàtàcàq». Àõırıncı dəfə bålə kîntràstà Nàtiq Rəsulzàdənin bir pyåsində ràst gəlmişdim, î dà ki rus dilində, «Îstrîvîk» idi àdı. Öldürmədim səni, yàşà! Yåni bir ànlàtım tərzi, qåyri-àdi təsvirlər, fəlsəfədən bîlluq və pîstmîdårn îyunlàr… bütün bunlàr sənə yàràşır. Làp priçåskàn kimi. Ràsimin qıvrım sàçlàrının yårini vårməsə də, əlàdır. Hiss îlunur ki, qızlàr səni såvir. Ålə öz qızın dà səndən sàrı dəli-divànədir yəqin.
Tàpdım… Îrõàn Åypi Îrõàn Åyp ådən şåy nədir? Nigàr… Kişini insàn ådən qàdındır.
Sitàtlàrın məni håyràn åtdi.
Sən håç vàõt yàzdıqlàrının sîn nöqtəsinə çàtmàyàcàqsàn.
*****
Günål Mövlud. Qàdınlàr uşàq kimidirlər. Nə qədər iståriçkà îlsàn dà, üz cizgilərindən də uşàq kimi səmimi îlmàdığın duyulur. Sən Àllàh, hàrà gəldi əl àtmà, çək əllərini ! Səni pàrçàlàyà bilərəm… Håç kimi öldürmə və intihàr məktublàrı dà yàzmà. Sən qəşəngsən. Àrzum budur əlli yàşındà dà uşàq kimi qàlàsàn.
Àdə, bu Qàn Turàlı mànyàk dåyil ki? Tək ålə àdınà yåddi il iş düşür… Hàrdàn bildin ki , tålåfînlàr bàrtårdən qîrõurlàr? Sən bunu vibràsiyà sànırsàn?.. Àlınmàyıb å. Kimdi àõı bu gådişlə sənə 20 şirvànlıq kîntur yükləyən? Ràfåtin sürgününü àz mızıldà. Unvårsitåtin àltıncı mərtəbəsində àğlàyàn qız dà süni àğlàyır, sàkitləş bir àz…
Düzünü dåsəm, ålə mənim də bir qızım vàr, înun såvgilisi îlà bilməsəm də, cib tålåfînu îlsàydım, qəlbim təskinlik tàpàrdı.
Såvinc Pərvànə. Îõucuyà əsl frànsız öpüşü. Ràdiîdà õəbər vårdilər ki, səni ərinlə birlikdə küçədə döyüblər… Vày, vày, vày…Yəqin pişikləri zîrlàyàn ərlərə màlik qàdınlàr imiş, hicàb gåyməyini istəyiblər də sənin… Dàhà gåcdir və bu nàrkîtikdən õilàs îlmàq qåyri-mümkündür. Şàir îlursàn yàvàş-yàvàş. Ədəbsiz yàzırsàn åy, bizdə əyàlətdə (åləcə də indi əyàlətləşmiş Bàkıdà) bàşà düşülmür. Àncàq bir prîfåssiînàl kimi, intållåktli və mədəni qız îlmàğını î sààt tuturàm. Sənin kimi qızlàrın ərləri qåyri-låqàl õəyànətə gåtməzlər.
Sənin õəbərin vàr frànsız öpüşü kimi gåt-gådə pîpulyàrlàşırsàn?
*****
Yàràlı Bəõtiyàr, Bàyıldàkı zülümdən bàyırdàkı àzàdlıq yàõşıdır. Bəli, bunà dà şükür ådək. Nə dànışırsàn, bizə ki udmàğà hàvà våriblər!
Mən àşiq àzàdlığà
sənsə mənə dåyirsən
gəl şår yàzàq
şàir îlàq.
Ålmin Həsənli, sənin bàyàtılàrını àõşàm çàğı şəhərin làp îrtàsındà dà îõudum, àvtîvàğzàldà dà, mikrîàvtîbusdà dà, sînrà kəndimizin måydànındà… yîl bîyu… hər yårdə õîşumà gəldi. Impråssiînizmin såvindirdi. «Bu gün bir àz såvindim, yàõşı àdàmlàr çıõdı qàrşımà, sönbət åtdik, bir àz həyàtı såvdim bu gün».
Svitårini dəyiş, bîyunlusunu gåy, hàvàlàr sîyuqdur. Yàz-yàràt, sənin yàzdıqlàrın bizə hələ çîõ làzım îlàcàq.
Əzizinəm ày dîst
hər şåydə mənà àõtàrmà
yîõsà özün
mənàsız görünərsən.
Bu sözlər dàhà çîõ Türkåş Àvşàrlıyà àiddir. Öz àdın õîşumà gəldi, àncàq əsərindəki qəhrəmànın yîõ! Àyvàz nə dåməkdir, à kişi, bàşqà isim tàpà bilmədin? (Bəlkə kîmpütårin yànındàkı kàktusun kölgəsi düşüb?). «Àl götür bu şårimi kəpənəklərə qîõlàt, sərõîş àlîvlàr susuz yànmàsın…» Bu sözlər özününküdür? Àh bu hüzün… Məşhur şàir îlmàq üçün håç də şəhid îlmàq hökmən dåyil… Îtur bir àz bir çày iç için qızınsın, səbrli îl. Çîõlu mütàliə åt, sînrà dànışàrsàn dustàq õàtirələrindən…
Hələ càvànsàn, tîy îlàcàq və hər şåy îndàn sînrà bàşlànàcàq! Åvlənsən dàhà güclü şårlər yàzàcàqsàn, inàn. Såks åndîrfin yàràdır.
Îràdà
Bir sən
Bir sən ki incə
Buràdà
Bir mən
Bir mən ki könlüncə
Àràdà gåcə.
Nərmin Kàmàl. Înlàr åyni bir dîğum åvlərində dîğulmàlàrı ilə qürrələnirlər, åşşəyə minirlər àtà çàtànàcàn, kàbinåtlərlə təriflənirlər… Səninsə håç Dåll nîtåbîîkun dà yîõdur… Ànçàq sənsən günəş… Dîğru sözümdür… Sən güləndə yurdumuzà bàhàr gəlir… Sən mənə inàn… Bu yîlun dà sînundà göydən üç àlmà düşəcək… Sən Làlə Càvànşiri tənqıd ådırsən, yîõsà tərıf? Ànlàmàq îlmur. Gözəl priyîmdur…
Dîğrudànmı ànàndàn qîrõduğun üçün sààt səkkizdə åvdə îlmàlısàn? Håç îõşàmırsàn… «Filfàk» Àràşdırmàlàr Mərkəzindən îlàn İbràhim Fərhàdîğlu səni ədəbiyyàtımızın Jànnà Då Àrkı àdlàndırır… Istəyirsən dàhà birini dåyim; Mir Bàğır pîåziyàmızın Milån Fàrmåri… Yîõ, dåyəsən bàrıtın dîzàsı çîõ îldu…
*****
Bir əlini düşüncəyə dàlmış kimi àğzının üstünə qîyub… Bàbi Bàdàlîff. Yànım Vurğunà bir bàõ. Àktiyîr Brüs Uillisə bənzəyir yàmàn… Înun kimi pîstmîdårnist və dîstmîdårn… Hàzır şåir nəzəriyyəsinin yåri vàr, sən dåmişkən üstündə işləyirik. Əsàsındà yåni yàzıçılıq nəzəriyyəsi yàràdırıq.
Çîõ təəssüf ki, Ràsim Qàràcànın yåni kitàbındà ràst gəldiyim və hədsiz dərəcədə màràqlı şåirlərindən bu nömrədə görmədim. Ànlàmsız şåirlər silsiləsi nəyə dåsən dəyər. Înun Milyînlàr, Tənhàlıqlàrın ərəbi, Dîdàq bîyàsı ilə ànlàmsız küçə və Hårisçinin şåirinə bir àrànjmànı diqqəti cəlb åtdi. Bu şåirləri gələcəkdə çàpà hàzırlàdığım «Bàkı, Õəzər və bàhàr nəğmələri» çələnginə (õàricdə yàşàyàn àzərbàycànlılàr üçün nəzərdə tutulub, såçmə Àzərbàycàn şåirləri tîplusudur) sàlmışàm. Görək də…
Bu sàydà gådən spårmà qîõulu şåirlərdən isə, àcığını dåyim, õîşum gəlmədi. Îlà bilər, hərənin bir zövqü vàr… nə bilim…
Àdàm əti yåmə…
Tfu…
Åtiràzın yåni növü…
Hür riyyət!
It îğlu it! Înun şåirləri dövrümüzün, åpîõànın ictimài-siyàsi àb-hàvàsınà köklənən, õàlqımızın gånåtik-milli yàddàşını îyàdàn, yàràlı, kövrək îvqàtà güzgü tutàn, üsyànkàr, döyüşkən ruhunu əks åtdirən təkràrsız tàriõi şåirlədir!
Tàpdınızmı kimi dåyirəm? Bəi, îdur, Əli Əkbər! Gözlərinə bir bàõ! Əclàfın uşàqlıq fîtîsu məni qînşumun yànındà biàbır åtdi. Hə, sən öl! Bu nə jurnàldır dåyir, ə, îõuyursàn? Bu gədə kimdir, bədnàm qînşulàrımızın bålindən gələn dåyil ki? Înlàrdà dà àõı Àõpår àdı vàr…
Àmmà yàmàn yàzmısàn hà:
Nàzsız nàzlànàbilməyən nàzlı nàzgüllər
Nàzdərdiniz nàzpånisdirsə əgər
Nàzlànmànın nə nàzmənàsı vàr?
Hà hà hà! Uşàqlàrà dà göstərmişəm, cırılıblàr gülməkdən…
Cındırlığà səsləyən şàir, sənin imzànà böyük hörmətimiz vàr. Sənin özünütənqidin kimi bir inqilàbà çîõdàndır ràst gəlinmirdi. Sənin pîåziyàn vüsətlidir. Bəli, sənin şàir mənin sàfdır, içdiyin bulàqlàr kimi durudur. Sən pàõıllıq, həsəd dåyilən qåyri-insàni sifətlərə yàdsàn, ögåysən. Məncə, təkcə àşàğıdàkı misràlàrın səni Nizàmi, Füzuli kimi kîrifåylərlə bir cərgəyə qîyur:
İstədiyiniz qədər inànın Àllàhà
Səcdə qılın, îruc tutun, sinə vurun…
Əslà qîvuşmàyàcàq gåcə sàbàhà
Rüşvət îlub hər zàmàn dini bu yurdun.
Bàõ budur çàğdàş dövrümüzün råàllıqlàrı.
Muràd Köhnəqàlàyà dərin hörmətimiz vàr, nöşün ki Àzərbàycàn ədəbiyyàtının cànlı klàssikidir ki durub. Zəlimõànlàr, zəliõànlàr qîy màlàdås sîbàkàlàrdàn həzz àlsınlàr, sənsə öz rəvàyətlərinlə zövq fîrmàlàşdır. Gənc yàzàrlàrın màrkàsınà və dizàynınà təsirin hiss îlunmàqdàdır! Àncàq, sənnən bir õàhişimiz vàr, üç günlük dünyàdır, yå iç kåf ålə, bir àz dà kökəl.
Hə… Həmid Hårisçi… bu qədim mızıltı. «Bizim ölkədə insànın bütün iyrənc, nàqis õàssələri tàm milliləşib, bizimki îlub. Îlàn qàlàn yàõşı cəhətlərimizdə milliik àzdı, vàllàh àzdı». Həmid özü dəyərli ziyàlıdır, qələmi gåniş və əhàtəlidir, nåcə dåyərlər, înun rîmànındàkı hər bir şåirdən, hər bir bənddən, həttà hər bir misràdàn məqàlə yàzmàq îlàr (nåcə ki yàzırlàr dà, ölkə mətbuàtındà Həmiddən sitàtà və plàgiàtà tåz-tåz ràst gəlinir- înu dà dåyək ki Həmid özü bunlàrà nîrmàl yànàşır), di gəl ki… Publisitikàsındàn fərqli îlàràq, înun nəsri çətin îõunur, çîõ àğır yàzır, fikir çàtmır, çəkmənin àltınà yàpışmış sàqqız-màqqız kimi ilişib qàlır. Îõucu mətnin içinə dàõil îlub gådə bilmir, àõıcılıq yîõdur, əksinə dàrıõdırıcılıq vàr. Əsər àşàğıdàkı tip məqàmlàrlà dîludur: «Àrõàdàn gələn «Mårsådås»in səsi məni qəfildən diksindirməsəydi, yàddàşımdà iz buràõmış bu söhbətin hàvàsındàn çətin ki, bålə tåzliklə àyrılàydım»; «Õəyàllàrımın şirin vàõtındà»; «àyàqlàrınà tîõunàràq, înu diksindirib dərin fikirlərdən àyırdı…» Mənə ålə gəlir ki àdı «Dəli Kür» yîõ, «Dərin fikir» qîyulsàydı, dàhà münàsib îlàrdı. Müəllifin fikri həmişə dàğınıq îlur, õəyàllàrı hàràlàrdàsà uçuşur. Yà nàsàz sîyuducunun zır-zır səsi, uğultusu båyninə dîlur, yà dà ki gənc qızlàrın îrà-buràsınà çîõ bàõır…
Əsərdə àrtıq sözlər də çîõdur. Məsələn, «Àdə, kömək ålə köhnə pàspîrtumu təhvil vårib təzəsini àlıb qîyum cibimə» tipli cümlələr vàrdır ki, «təzəsini àlım» yàzılsàydı bəs ådərdi. Làkin bu uzunçuluq Sülåymàn Rəhimîvun məşhur qînîràr uzunçuluğu ilə qàrışdırılmàmàlıdır. Hårisçinin bircə «Àzərbàycànõànà» sözü (åləcə də Ràsimin «kõà»sı) Sülåymàn Rəhimîvun bütün yàràdıcılığınà dəyər.
Milli qàysàqlàrımızà tîõunduğunà görə Həmidə çîõ, làp çîõ təşəkkürlərimi bildirirəm. Bir sırà məsələlər vàr ki, î tîõunub (və bir çîõlàrının bunà qåyrəti çàtmır), həmişə àktuàldır, günümüzün bəlàlàrıdır və həmişə yàràlı yårlərimizdir:
1)Îdu, bu õàm bəşər övlàdlàrını dünyànı silkələmiş siyàsi quruculuq işlərindən kənàrdà sàõlàyàn.
2)Hələ bilinmir, yüz il ötdükdən sînrà dàhà nələr dəyişəcək, bàşımızà hàrànın dàşı düşəcək, bu dəfə tàriõin təkəri hànsı sifətlə sîõulàcàq içimizə.
3)Årmənistànlà «müəllimlərimiz».
4)Qızlàrı àl əlimizdən… Àõşàmlàr Tîrqîvı küçəsi dîludu ki bu cåyrànlàrlà… Bålə gåtsə, Ustà Årkàn qàpàzlàyàcàq sənin îrdà gəzişən bəõtini…
5)Bàkıyà àyàq bàsmış õàrici qînàqlàrın ilk îlàràq dillərinə gətirdikləri «burdà qəhbələrin qiyməti nåçədir?» suàlı.
6)Õàlqımızın milli möhürü: îğràş.
7)Mən sənə dåyirəm ki, àlə Ålmir, gåt sàbàh gəl… Sən isə həmişə gådib bu gün gəlirsən…
Hårisçi və înun õànımının «Gåcə kànàlı» làyihəsi isə əvəzådilməzdir, çîõlu îõucu kütləsi tîplàyıb, cəmiyyət içərisində böyük råzînàns dîğurdu.
Mən əvvəllər ciddi råjimli işimlə əlàqədàr tålåvizîrà î qədər də bàõà bilmirdim. Bir dəfə kàfådə tələsik çörək yåyərkən təsàdüfən Həmidin vårilişini gördüm. Îfisiàntdàn sîruşdum, dåyəsən hànsısà bir õànımın såçki plàtfîrmàsını bəyàn ådir dådi. Àz dà îlsà bàõdım və màt qàldım. Bir înu görəydiniz! Həmid tålåviziyàdà dàhà åcàzkàrmış. Dəgərdi! Õànımın dåputàtlığà nàmizədliyini dåyirəm. Àli mərtəbə! Bu sözlər isə Həmidin õànımı nåcə råklàm åtməsinə àiddir. Õànımın «kîrånnîy» bàkılı mədəniyyəti, Həmidin isə univårsàl biliyi bir-birini tàmàmlàyırdı. Bütün bunlàr mənə yåniyåtməlik çàğlàrımdàkı rəhmətlik Vlàd Listyåvi õàtırlàtdı.
Hårisçinin öz müstəqil tålåkànàlı îlsàydı görən nåylərdi? Îràdà həsrətində îlduğumuz gizli àrzulàrımızà, pîrnîyà, Zån Buddist kîànınà, şåytàn àyələrinə, NLÎ çəkilişlərinə, qàr àdàmının gülüşünə, iyirmi båşinci kàdrlàrà, nàrsizmə, fàşizmə… izmə… izmə… ràst gələrdikmi görəsən?
Îrdà vundårkindlərin yàrışı, supårtîkşîulàr, şîk àçıqlàmàlàr, ujàsfilmlər, «kultîvıy» råjissîrlàr, plüråàlizm, Mînà Lizà sifətləri, «pînyàtkà»lı hərəkətlər, cənnət bàğlàrı görüntüləri bîl îlàrdı məncə... Yàõşı dåyiblər, çörəyi vår çörəkçiyə, birini də üstəlik. Kimdir bizdə «səhv düşəndə yårimizə» cırt qîyàn?!
*****
Àncàq Ràfiq Tàğın yåri dåyəsən håç də yåri səhv düşənlərdən dåyil. Əsl yàzıçılıdır ki, durub.
«Åy fələk, Dipåndrànın məhəbbəti hàqqındà hər hànsı ilkin vårsiyàyà hàq-nàhàq mən də özümü dürtə bilsəydim». Õåyr, sən özünü hàq-nàhàq sîõuşdurmàmısàn. Àrtıq sənin bàrəndə dànışırlàr, õîş sözlər åşidilməkdədir, dàhi bir sənətkàr kimi səciyyələndirilirsən. Sən də Bàycàn və Àqşin kimi tànınmış màrkà îlursàn, ày Tàğı. Niyə də îlmàyàsàn, əsərlərin kəllə suyu dåyil, təfəkkür məhsuludur. Icàzə vår håkàyətindən bəzi ibàrələri öz sönük sàqàlàrımı cànlàndırmàq üçün istifàdə ådim. Üz-gözünü turşutmà, şàhzàdələr õəsis îlmàmàlıdırlàr. Àğlàşmà qurmusàn ki, bu fàni dünyàdà pàdşàhdàn-zàddàn dà îlmàdıq, düz bålə, tövbə bålə… àmmà àltdàn-àltdàn Töhfə kimi àzyàşlılàrı yîldàn çıõàrırsàn...
«Mühàribə və såvgi- bunlàrın hər ikisində îd-àlîv və àtəşlər vàr». Bəli, bålə ibàrələr məhz şàhzàdələrin àğzındàn tökülə bilər… Yàşà!
Sənin õəbərin vàr, àrtıq sənin əsərlərindəki fikirləri kîllåksiyà åtməklə məşğul îlàn îõuculàr qrupu påydà îlub. Kult! Bålə gåtsə, əbədiyyət qàzànàcàqsàn! Sükànı bålə sàõlà!
*****
Bəli, Ràsim, Àzərbàycànı cəhənnəmə məhz Sülåymàn Rüstəm kimilər döndərdilər. Sizin Àlàtîràn isə Àzərbàycànımızın õırdà bir cənnətidir, bəlkə də gələcək cənnətindən sızàn kiçik bir işıq şüàsıdır. Çàp ådin, qîy bu kiçik cənnətdə Hitlårlər mübàrizələri ilə, Màkiàvållilər hökmdàrlàrı ilə, Åduàrdlàr limînkàlàrı ilə, làp Rüşdilər àyələri ilə görünsünlər- gözümüz àçılsın, yàràdıcılıq yàlànçı cənnət kimi dàrıõdırıcı îlmàsın bizə. Cəsàrətli îlun, özü də ki çîõlàrının cəhənnəmlik håsàb åtdikləri bu àdàmlàrın ən… ən… ənlərini dərc ådin, nöşün ki, vàõtdàn gådir, ötəri qåydlər bizi màràqlàndırmır, însuz dà çîõ gåridə qàlmışıq. Limînîv bizi såvməsə də, vårin, görək nəyimizdən õîşu gəlmir. «Màyn kàmpf»ı årmənilər də, ruslàr dà iri tiràjlàrlà buràõdılàr, bizdə isə qàdàğàndır, îlmàz… bilirsinizmi, îl-màz! Görünür bizə «bàràn» dåyiləndə kimlərəsə ləzzət åləyir. Bålə çıõır ki, àziàtlàrà àid ådilməyimiz, üçüncü sîrt millət sàyılmàğımız kimlərəsə sərf ådir...
Mîskvà həmişə yüksək intållåktuàllàrın özəyi îlub, nåcə ki Sîrîkin və Yårîfåyåv də bunu sübut ådirlər. Çingiz Àbdullàyåvin bir fikri ilə şərikəm ki, bizim Bàkı dà 60-70-ci illərdə məhz bålə bir məkàn idi…
Çàp ådin, çàp ådin ki, biz dàhà yüksək səviyyəli àzàdlığı îlàn cəmiyyətə dîğru gådirik. Məmləkətin bir nömrəli ədəbiyyàt dərgisinin təyinàtı bilirsiniz nə îlmàlıdır? Mən bunu Umbårtî Åkîdàn îõumuşàm: «gåniş kütləyə çàtmàq və înun röyàlàrını ələ àlmàq». Idåàl îõucu üçün, idåàl yuõusuzluqdàn əziyyət çəkən îõucu üçün îlàn əsərlər làzımdır. Əməkdàşlàrınızà, Bàycànlàrà, Àqşinlərə, î gülərüz və məzəli qızlàrà «ifràzàt bîlluğu» àrzulàyıràm. «Buràdà əsàs cəhət- sözügådən õəstəliyi bàşqàlàrı ilə åyni vàõtdà kåçirmək istəyidir» (V. Yårîfåyåv).
*****
Hàşiyə: Ràsim, Såymur Bàycàn Ət və ət məhsullàrını dîğrudànmı tək yàzıb? Yîõsà înà KÖMƏK ÅDƏNLƏR îlub? Zàlım bàlàsı, bu cür əsəri ərsəyə gətirmək üçün bir institut àdàm làzımdır. Hər hàldà, tərtibàtçılığı gözəl bàcàrır. Bu qədər ədəbi-bədii infîrmàsiyà õàîsu, küllü miqdàrdà məzə və àdrånàlin küləyi, sunàmi tək tökülən kåyfiyyətli söz… Bàycàn, bàlà, sənin båyninin nåçə fàizi işləyir? Àõı, àzərbàycànlıdà cüzi bir hissəsi…
Bàltiyskiy şprît… Yîõ bir, zàvîd çörəyi ilə cuqquşumuz çàtışmır ki, it kimi ulàyànà qədər vurub Bàycànı çàğıràq…
*****
Åşidəndə ki birisi (àdını çəkmək istəmirəm- însuz dà nə dəyişəcək, 80 fàizimiz bu gündəyik) Ålçinə Nîbål mükàfàtı vårilməsi təklifiylə çıõış ådib, àzərbàycànlı îlduğumà görə utàndım. Gör bizdə yàltàqlıq nə dərəcəyə çàtıb, à kişi! Həmin àdàm Sîyinkànı, Gràssı, Yålinåki îõumàsà dà îlàr, bircə Àqşinin Bitmiş Şərq fikrini îõusàydı, îrdà özünü hökmən görərdi. Vàllàh, bunlàrdà håç utànàn sifət də qàlmàyıb. Dåyirəm, Ålçinin bir àz bəõti, bir àz dà nàõışı îlmàsàydı, yàzdıqlàrındàn yüz qàt güclü yàzsàydı bålə, bizim kimi cırıldàyàn màsàdàn və çåynənmiş kàràndàşdàn uzàğà gådəmməzdi. Tutduğu mənsəblər də îlmàsàydı, məddàhlàrı Nîbålə làyiq bilməzdilər înu. Isvåç Àkàdåmiyàsının üzvləri bilsələr ki, bålə bir məsələ qàldırılıb, Ålçinə də îlmàsà, bu təklifi vårənə göndərərlər mükàfàtı. Üstünə də yàzàrlàr: tüpürüm sizin kimi… Àdə, sən håç Rîbårt Şåklinin sîl əlinin şəhàdət və îrtà bàrmàqlàrının àràsını nåcə qàşıdığını görmüsənmi?..
Åh Ràsim, Ràsim… Rəsm çəkər kimi îturmuşàm yîõluğunà… Sənin Ölüm hàqqındà günəşini îõumàzdàn qàbàq təşkilàtçılıq qàbiliyyətinə håyràn idim. Sən dilimizə həyàt vårdin. Î tàyı bu tàyà yàõınlàşdırdın. Bizi Àvrîpàyà intåqràsiyà ålədin. Sənin fîrumun Fətəli Àõundîvun pyåslərindən sînrà ən əlàmətdàr hàdisələrdən biri îldu. Sən Àzərbàycàn ədəbiyyàtı àdlı çürük àğàcà kökündən bàltà vurdun.
*****
Günåy Àzərbàycàndàn öz dîğmà dilimizdə yàzıb-yàràdàn fəõri ədiblərimizə öz sàlàmlàrımı yåtirirəm. Yîrulmàyàsız! Sizə mənim cànım qurbàn! Dinlə bizi àrõàdàş: «Ümumiyyətlə mən öz dîğmà dilim uğrundà mücàdilə åləyə-åləyə mənimsəmişəm, özləşdirmişəm Àzərbàycàn dilimi. Mən, bu dilin ən böyük təəssübkåşi, ən yàõşı bilicisiyəm» (Əli Əkbər). Nə yàzsànız qəbulumdu. Həttà zəif də îlsà bålə. Sàvàlànımız tərəfdən yîlunuz düşəndə ulu Şəhriyàrın şåirlər kitàbını ərməğàn gətirin bizə. «Yàtmış hàmı bir àllàh îyàqdı dəõi bir mən…»
Günə gün îlsun bir yårdə Cəngi Kîrîğlunu, Yànıq Kərəmi, Dilqəmi, Kilimçini, Cütçünü, Håyvàgülünü, Måşəbəyini zàkàz vårib îynàyàq. Vàõt îlàcàq bu çàlmàlılàrın özlərini «di bîdu» åləyəcəyik. Qîy håç vàõt qırılmàyàq!
«Gələcəyi gəlmiş bil» (Îğuznàmə).
Ismàyıl Ülkər. Bàbà, bığlàrın gülür hà! Sizdə düyüyə nåcə dåyirlər, dügü, yîõsà pilî? Şàh düyüsü yådirtmirlər dàhà sizə? Sənə ålə gəlmirmi gələcəkdə çîõ məşhur bir îğlàn îlàcàqsàn və bu səni càvànlàşdıràcàq?
Nigàr õànım Õiyàvi. Bu õànım bir àz zəif îlsà dà, məhləmizin uşàşqlàrı înu ålimizdən îlduğu üçün såvdilər.
Firudin Àllàhvårdi, àdə, sən làp Vàqnår imişsən ki! Bu məzhəkə dåyildi, əsl şådåvr idi. Səslənməyən bàlåtdən 2 nît. Àlà, 2 nît bilirsiniz nə dåməkdir? Düzünə qàlsà, mən də ålə bu prinsip ilə işləyirəm. Gözləyirdik ki, bu yàõınlàrdà kåçiriləcək Gənclər Qurultàyındàn dà bålə bir råpîrtàj hàzırlàyàcàqsàn. Àõı îrdà dà àz kîmådiyàlàr îynànılmır…
Cåvdåt Kàràl. Gözəl, həpsi gözəl, làp àdınız kimi! Sànki bir türk klipinə bàõdım.
Bàõdım göydə àçılàn
Î cåhiz sàndıqlàrındàn…
qàr yàğıyîr təlàşsız àğır-àğır.
Sizin qàr əsəbləri sàkitləşdirir.
sîn àyàq izini də örtən qàrlà
sən bu şəhri
åşq məsumiyyətinə bàğışlà…
Bir yårdə làp gözlərim yàşàrdà:
Îtuzunà yåni girmişdi zîr gəliyîr inànmàsı
Înu qàr yàğırkən àçılmış bir məzàrà gömdülər
bu sàbàh àğ düşdü sàçlàrınà qàlõdı bir qızlà
bîy àtdı
yàşàmàq yàlnız bir üşüməkdi yàlnızlıq
àrkàdàşı.
Fərqànə ədəbi məktəbini düşündürən gårçəklik dåyil, gårçəkliyin gizlənmiş îlduğu… tiryəkdir dåyəsən.
Îzàn Təbrizli, mənim də ən idåàl istəyim budur ki, ən çîõ såvdiyim 3-4 mürəkkəb kînuylà bàğlı kitàb yàzım. Bu həmin mənim uzàq istəklərimə dərin təsəlli vårərdi. Àncàq àlınmır… Kimdir günàhkàr? Iqtidàrmı? Påtrîl kàpitàlizmi? Görürsən, hàrà burursàn, yånə siyàsətə dirənir.
Qubà- nîl!
Divànə Îzàn, sàbàh àzàd sözündür. Àçıq hàvàdà çîõ gəz və çîõlu mütàliə åt ki, sàbàh dàhà güclü yàzàsàn. Îndà làp musiqi də yàràdàrsàn… Mənə ålə bàõmà.
Əgər türklər bizdə çàp îlunurlàrsà, bəs biz niyə Türkiyədə çàp îlunmàyàq? Håç îlmàsà klàssiklərimizi. «Tərlàn təbim nə durmusàn qànàdlànmàq vàõtı gəldi…» Təklif ådirəm ki, Rəsul Rzànın Stàlin yîldàşà müràciətini Türkiyə mətbuàtındà dərc åtdirək. Əminəm ki, böyük àjiîtàj dîğuràr…
Àğàyàr. Yàõşı ki sizdə kənd mövzusunà tîõunàn, özü də sàz səsini əməlli əks åləyən dàõmà yàràtmış kimsə vàr və bu univårsàllıq əlàmətidir. Yîõsà mən àrtıq kənd və şəhər münàsibətlərinə dàir hərbi-səhrà rîmànı yàzmàğà bàşlàmışdım. Îràdà sübut åtməyə çàlışmışàm ki, bəşəriyyət üçüncü dünyà mühàribəsindən sàlàmàt çıõsà, dördüncü dünyà mühàribəsi məhz kəndlə şəhər àràsındà bàşlàyàcàq. Àğcàqum çölündən qàtàr düz gådir… Hi-hi-hi…
Əşi, håç bålə də iş îlàr?! Kəndi làzımincə öyrənmirlər, kəndin prîblåmləri ilə yåtərincə màràqlànmırlàr, sînrà dà àğlàşmà qururlàr ki, bəs kənd gəldi şəhəri işğàl ålədi…
*****
«Siyàsət çîõ àõmàq şåydir, bàcàrdıqcà îndàn uzàq îl!» Bəli, Həbib Müntəzir, Qàràbàğın dərdi sənə qàlıb, qîy înu Bàkı-Sumqàyıt yîlundà «Làçın Kîridîru» àçànlàr çəksin. Çàlış pul qàzàn åy sən də înlàr kimi, à bədbəõt! BMV àlà bilmirsənsə, kül bàşınà- Zəmànəmizin Siyàvuşu indi bu yöndə àt çàpır!
Gülşən Cəbi. Õîşbəõtlik yàzıçı yåtirməz ki! Åşqdə îlàn şåydi ruh və bàrıt… Tîrpàq àltdàn kåçir yîllàr səmà üstə. Nə dåyirəm, pis dåbüt dåyil. Sənə õîşbəõtlik àrzulàyıràm (şàblîn dà îlsà). Inàdkàr îl.
Àliyə. Diktàtîr qızın şåirlərinə bir bàõ!
Hər insàn bir qədər rîmàn
bir màhnıdà bålə dåyilir…
Gözəldir, åləmi? Öz àràmızdı, Ràsim, bu qədər àktrisàlàr kimi qəşəng qızlàrı hàrdàn tàpıb çıõàrırsàn?
Àktyîr dəhşətli påşədi
Bütün günü îynàyıràm özümü
təkcə båzəndə
şåir yàzıràm…
Måydu prîçåm, bàààààkinskiå dåviçı, Curilərə yàõın gåtməyin! Håç îlmàsà millətçilərə bir àz hörmət qîyun. Làp àğını çızàrmısınız hà! «Spid-infî»nu îõumursunuz?
Sàmit Àliåv. Înà bir bàõın, qårmyursyuz àqzınnàn kåpyuk qyàlir? Îqlàn dyàlidi, ååå, dyàlidi! Dî pårvîqî pizdulyà smålîå… Prîstitå, yà nå õîtål, dåvuşkà… nàdåyus, vı nå båråmånnı, i yà nå stànu priçinîy vıkidışà…
Nu i slàvà bîqu, pîtîmu çtî åtî dînålzyà îbidnî, åsli vîruyut vså, pîpîdàyutsyà mnîqiå, à sidåt tåbå îdnîmu priõîditsyà…
Dınq-dınq-bånq… Iîànn bıl pràv, v nàçàlå vsåqdà bıvàåt slîvî.
Çîõdàndır rus dilində bu qədər dîlğun mətn îõumàmışdım. Àldığım həzzə görə Sàmitə təşəkkürümü bildirirəm. Inàndırıràm ki, bundàn sînrà Sàmit Əliyåv àdlı müəllifin kitàbınà hàrdà ràst gəlsəm, nåçəyə îlsà àlàcàm!
Åsmirà Sårîvà. Mənim åynəkli õànımlàrdàn õîşum gəlir. Îçån såõu! I stiõiyà vàşà îçån umnî…
Îîî, õmırånîk, stàrıy drujişå! Nidjàt Màmådîv, əgər sən Rusiyàdà dîğulsàydın, bəlkə də indi Puşkin idin. Öz vətənində påyğəmbər îlà bilməzsən, õàricdə isə… Qulàğını bəri gətir: zà rubåjîm åst kàryårnıy pîtîlîk, vışå kîtîrîqî inîstànçu v pårvîm pîkîlånii nå prıqnut. Pîddårjki nåt- våd tı nå jid… Tàk çtî, dîzı nîvîy işi V tumànå lîmki zàvidnîy… Kàk budtî v duri åst pîkîy!
Viktîr Yårîfåyåvin Sînunsu lənətlik yàzàr bàrədə håkàyətindən Yàzıçılıq nəzəriyyəsinə bir bàõış hàzırlàmışàm. Îràdà bàş rîlu qîcàmàn ədibimiz Zikrət Qîcà îynàyır. Hürmətli mütəfəkkirimizin «Bütün insànlàr öz içi üçün işləyir, àmmà yàzıçı öz ıçı üçün» kəlàmını özümün «Müdrik àfîrizmlər» dəftərçəmə köçürmüşəm. Nåcə də dərindən dåyib, làp ürəyindən vurub! Təfəkkür cırır! Bu kişi hər müsàhibəsində bəşəriyyətə yåni-yåni àçıqlàmàlàr vårir, yàzıçılığın kîlày-kîlày incəliklərini öyrədir. Yåni müsàhibəsində də yüksək sàvàd və məntiqi düşüncə nümàyiş åtdirib. Indi həmin kəlàm Stånli Kubrikin, Svànkmàyårin, həttà Quàtàmà Buddànın kəlàmlàrı ilə bir sıràdà durur…
Åy ədəbiyyàt, qîrõmà, biz sənə tîõunmàrıq!- Àzərbàycàn yàzıçısnın dåvizimi bu?!
Bàğışlàyın, təzə mənzilinizin də pəncərəsi dəniz tərəfə àçılırmı?
Rəsul kişinin îğlu dünyànın mərkəzi håsàb ådilməsə də, hələ də hər şåyin înun ətràfındà fırlàndığını gümàn ådir. Yîldàş gånåràl, biz sizi Màkådîn kimi bir îğul yàràtdığınızà görə såvmişdik (àh, siz î rîlu nåcə də gözəl îynàmışdınız!), qələmbığ, qızıldiş, buõàràpàpàq yàzıçılàr îrdusu yåtişdirməklə isə hər şåyi kîrlàdınız. Bu sizin sîn zày əsəriniz îldu…
Indi î àğ və qàrà qîyunlàrı igid àzəri îğullàrı båşmərtəbəli åvin àltıncı mərtəbəsində bilirsən nə ådirlər? Yàõınlıqdàn kimsə «hàmilə àrvàd» dåyə qışqırır. Ümumiyyətlə, hày-küy çîõdur, yàzmàğà imkàn vårmirlər. Îdur ki, fikrimi cəmləyib mətni sînà çàtdırà bilmirəm. Məsələ buràsındàdır ki, yàzımın müõtəlif yårlərini vəziyyətdən àsılı îlàràq müõtəlif şəràitlərdə yàzmışàm, îdur ki, (nə qədər çàlışsàm dà) fikirlər pàràkəndə àlınıb yəqin. Bu hissəsini isə sizə õəngəlõànàdàn yàzıràm. Yånə də uşàqlàrà qîşulub burà gəlmişəm. Yåriniz nàməlum, yåyib içirik. Köhnəqàlà sàkinlərinin sàğlığınà zîğàl àràğı vururuq, göz yàşı kimi dupduru, özü də səksən qràdus. Màqnitàfînun səsi àləmi götürüb: Pàyız gəldi, uçdu gåtdi gåtdi quşlàr, Sən də gåtdin bàõ yàğdı yàğışlàr. Pàyız gəldi, qərq îldu dəniz, bu dənizin gözü yàşlı sənsiz. Tålåvizîrà dà pîlnu õîd våriblər, çünki yånə də Îrõàn Fikrətîğlu dànışır.
*****
«Àzərbàycàn Sîvåt ədəbiyyàtının tàriõi qiyməti vårilməli, bu ədəbiyyàtı yàràdàn yàzıçılàr nəhàyət öz əsl àdlàrını àlmàlıdırlàr. Və nəhàyət, înlàrà ədəbiyyàt tàriõindəki öz ləkəli yårləri göstərilməlidir. Dîlàyısıylà, Hüsåyn Càvidlərin, Mikàyıl Müşviqlərin cənàzələri üzərində yüksələn və bu günə qədər hàkimiyyətini sürdürən qîndàrmà Sîvåt ədəbiyyàtı tör-töküntülərinin birdəfəlik îlàràq tàriõin zibilliyinə àtılmàq zàmànı gəlib çàtmışdır.
Çünki, dövràn, əlbəttə ki, müstəqillik dövründə yåtişmiş îlàn müstəqil düşüncəli ədəbi gənclərindir».
Qàlõın, məhkəmə gådir!
Bàyàq bizimlə qînşu stîldà yåyib-içən yàşlı kişilər «Qàlõın, məhkəmə gəlir!» dåyərək bir nəfər kimi hàmısı cəld àyàğà qàlõmışdılàr və bu minvàllà õəngəlõànàyà dàõil îlàn ràyîn məhkəməsinin bàş hàkimini sàlàmlàmışdılàr. Bu hərəkət mənə î qədər təsir åtmişdi ki, ålə həmin sözləri də yàzımà bàşlıq kimi såçmişdim. Håç bilmirəm niyə, bilmirəm yårinə düşdü, yà düşmədi, àncàq bu «sàlàm-kəlàmı» dà məktubun bàşlığınà çıõàrdım gåtsin. Sizi qîrõuzub åləmədi ki, uşàqlàr?.. Əsàs îdu ki, özümə ləzzət ålədi, mənim ki tinim tàràz îldu, àdi vàõtlàr dà qəbul åtmədiyim şåylər də ləzzət åləyir…
Indi isə möhtərəm hàkim durub gådir, nåcə dåyərlər yåyib-içib, şîtunu vårib õəngəlõànànı tərk ådir. Və àğsàqqàllàrımız yånə də àdətləri üzrə yàrıməyilmiş fîrmàdà qàlõıb înu yîlà sàlırlàr. Bəs nåcə, kişilər hörmət-izzət sàõlàyırlàr. Ədəb-ərkànlà, gülümsər hàldà gözlərini kişinin yåkəpər dàlınà zilləyiblər, bəlkə də ürəklərinin dərin guşələrində bu qàniçmiş yırtıcıyà həsəd də àpàrırlàr. Dåyirəm yàmàn diqqətcil îlurlàr bu àğsàqqàllàrımız…
Càvànlàrımızdàn fərqli îlàràq. Càvànlàrımız məhkəmə-zàd hərləmirlər. Yånə də vurublàr, àğızlàrını qîyublàr köndələn. Àğıllàrınà gələni söyürlər. Dünyà qulàqlàrınà dåyil, Àràz àşıqlàrındàndır, Kür tîpuqlàrındàn.
Uşàqlàr õàhiş ådirlər sənə çàtdırım, Ràsim, sən də cənublu qàrdàşlàrımızà dåyəsən ki… bircə dəqiqə… àhà… hàmısınà sàlàmlàr dåyirlər… birləşəcəyimiz günü səbirsizliklə gözləyirlər… biri dåyir “ît-duşi”… biri dåyir ölümünə vuràcàyıq î gün. Yàzsınlàr, yàràtsınlàr, hàmısını îõuyàcàyıq.
Uşàqlàrdàn bir lətifə. Gələcəkdə küçələrimizi bu tipli şüàrlàr bəzəyəcək: Àğsàqqàllàrı öldürməyin! Înlàrdàn sizin qànınız àõır!
Hà-hà hà!
Såvgilərlə: Sål.
P. S.: Əyàlət məktublàrınn sînu, àdətən bålə qurtàrır: Hà-hà-hà! Qîlu dà bålə çəkirlər: Hi-hi-hi. Inànırıq. Sàğ îl. Àz.-ın yàrısı sənə səcdə ådir. Zàràfàt dåyil, bu bîydà hərəkàtın lidårisən. Özünü qîru. Qıpçàqlàr dåmiş, qələmin vàr îlsun, üzün àğ, ilhàmın çàğ, cànın sàğ, ålin càğ… Sînrà cànım sənə ərz åləsin, düşmənlərin õàr, şåytànlàrın kàr… Yîõ… dåyəsən bàrıtın dîzàsı bir àz çîõ îldu…
Nə isə, biz isti õəngəl gözləyirik! Yàràdın!
6. 06. 2006 |
|
"Qonaq" kimi daxil olan ziyarətçilər saytda rəylərin bildirə bilməzlər.Zəhmət olmasa qeydiyyatdan keçin və ya öz hesabınızla sayta daxil olun!