Firudin Allahverdi

Fəxri adlar kimlərə lazımdır?

Bu günlərdə Mədəniyyət və Turizm naziri Əbülfəs Qarayev maraqlı bir açıqlamada bulunub. O, fəxri adların ləğv olunmasının tərəfdarı imiş. O`Key, çox gözəl. Şəxsən mən cənab nazirin bu addımını dəstəkləyirəm.

Axı, bu nə deməkdir? Necə yəni, "xalq artisti", necə yəni "əməkdar artist"? Əsl sənətkarın nəyinə lazımdır ki, fəxri ad? Diqqət edin, Alim Qasımov da "Xalq artisti"dir, Məleykə Əsədova da. Özünə heç olmasa bir az hörməti olan yaradıcı insan bu adlardan imtina etməlidir. Bu adları bəzən "başqalarından seçilmək" kimi anlamaq istəyirlər. Onların nəzərinə çatdırım ki, artıq demək olar ki, "başqaları" qalmayıb. Bəlkə də dövlət özü bu adları kimə gəldi verməklə, "fəxri adların" prestijini aşağı salır ki, hamı "Xalq artisti" olandan sonra "daha hamınız almısınız, mənası qalmayıb, gəlin bunu ləğv edək" deyə bilsin.

Fikir verin, hər dəfə bir dəstə artistə fəxri adlar veriləndə medianı gic-gic söhbətlər bürüyür: "Mən buna layiqəm", "Mənə niyə verilmir?", "Filankəs kimdir ki, ona fəxri ad verilir" və s. Hətta bəzən "filan korifeyin əlindən su içmişəm" deyənlər də var. İndi gəl araşdır görək, o "korifey" dediyiniz adam həmin zaman əllərini yuyubmuşmu? Nə isə...

Bir dəfə müğənni Zeynəb Xanlarova da bu barədə danışmışdı. O, fəxri adların pulla satılmasını iddia edirdi. Heç kimdən gizli deyil ki, müğənnilərin müəyyən qisminə fəxri ad almaqda onların "sponsorları" kömək edir. Bu zaman mən təklif edərdim ki, o adlar elə sponsorların özlərinə verilsin. Məntiq bunu tələb edir: axı, bu ad üçün əsl zəhməti məhz o cənablar çəkirlər. Ya da kompromis variant kimi "Əməkdar sponsor" və "Xalq sponsoru" fəxri adları təsis olunsun.

Fəxri ad bir boyunduruqdur. Xüsusi ilə ziyalıların çoxunun yaltaq olduğu Azərbaycan kimi ölkədə. Fəxri ad alanların əksəriyyəti ortalığa kəskin ziyalı mövqeyi qoymağın zamanı gələndə o dəqiqə susurlar. Bəhanələri də o olur ki, "mən siyasətə qarışmıram". Bədbəxt o insandır ki, "siyasət" və "vətəndaş mövqeyi" anlayışlarını qarışdırsın. Siyasət odur ki, gedib hansısa partiyaya girib konkret siyasi karyera qurasan. Vətəndaş mövqeyi isə, səni narahat edən məsələlərdə susmamaqdır. Əgər bu gün Azərbaycanda heç nədən narahat olmayan insan varsa... nə deyim..! Əslində isə qorxurlar ki, fəxri adları əllərindən alına. Əgər bir fəxri ad səni susmağa məcbur edirsə və sən də bir quru ada görə vicdanını tapdalayırsansa, nəyinə lazımdır o ad?

Televiziyanı açmağa peşman olursan; sənətkarlar siyasətçiləri tərifləyirlər. (Ənənəmə sadiq qalaraq qeyd edim ki, müxalifətdəki yaradıcı insanların da arasında partiya liderlərini göyə qaldıranlar var.) Ayıbdır e. Yaltaqlıq insanın dünyagörüşünün kiçikliyindən və bir sənətkar kimi yarımçıq olduğundan xəbər verir. Çünki, həqiqətən incəsənətlə məşğul olan insan ictimai həyatda gördüyü pisliklərə etiraz etməlidir: məsələn, böyük bəstəkarımız Cavanşir Quliyev! Adam dedi, dedi, dedi... gördü qulaq asan yoxdur, əksinə, onun özünü sıxışdırırlar, çəkdi getdi! Vəssalam!

Xülasə, fəxri adlar birdəfəlik və qəti şəkildə ləğv olunmalıdır! Mən bu barədə geniş ictimai müzakirə açılmasını təklif edirəm; qoy həm də bilinsin ki, kim "ad"ı sənətdən üstün tutur. Çünki, əsl yaradıcı insanların bu təklifi dəstəkləyəcəyinə əminəm. Əgər biz Avropaya inteqrasiya yolu tutmuşuqsa, normal, sivil cəmiyyət yaratmaq istəyiriksə, bu adlardan imtina etməliyik, necə ki, gec-tez edəcəyik!