Yazıçılar Birliyi olaraq necə düşünürsünüz? Fransa ən parlaq incəsənət dövrünü nə zaman yaşadı, bəlkə elə indi yaşayır? Muzeyləri gəzəndən sonra mütləq bu sualı verməliydim.

Çətin sualdır. Mənə görə, əsasən iki dünya müharibəsi arasındakı vaxtda Fransız yazarları yeni dövrlərini yaşadılar. Bu səpkidən bu dövrü daha parlaq sayıram.

Məni düşündürürdü ki, Fransız ədəbiyyatında elə məsələlər qalıbmı ki, onlara toxunmaq hələ də cəsarət tələb etsin. J. Pompidu adına müasir incəsənət mərkəzini iki gün gəzəndən sonra anladım ki, bu məsələlər bitib. Bu barədə fikirlərinizi bölüşmək istərdim.

Müxtəlif fikir ayrılıqları burda nəinki pis qarşılanır, hətta dəstəklənir də. Amma yenə də düşünürəm ki, 60-80-ci illərdə bəzi şeyləri yazmaq indikindən qat-qat rahat idi. Indi isə tutaq ki, bir yazar yazılarında Pedofiliyanı təbliğ etsə, yaxud Rasizmi dəstəkləsə bunun qarşısı qanunla alınacaqdır. Bu cür şeylər istisna ictimai rəydə də problem yaradacaq mövzular görmürəm.

Burda da ədəbi təşkilatlar arasında, yaxud gənc və yaşlı nəslin düşmənçiliyi mövcuddurmu?

Nəsillər arasında yaş fərqinə görə düşmənçilik görmürəm, varsa da yığışma formasının fərqliliyidir. Ümumiyyətlə Fransada gənclərin dəstəkləmədiyi qocalar ədəbi orqanlardakı vəzifələrində çox qala bilmədilər deyə, artıq çox azalıblar. Gənclərə gəldikdə isə, Fransada o qədər fərqli təşkilatlar var ki, hətta hər hansı gənc yazar hansı orqana yaxınlığını müəyyənləşdirməkdə çətinlik çəkir.

Bəs ədəbiyyatda kiminsə hesabına qabağa getmək məsələsi necədir?

Belə hallar burda da yox deyil (gülür). Müəyyən qədər musiqidə, tetrda, kinoda flankəsin oğludur termini həyata keçir. Bunun hesabına tutaq ki, birisi aktyor kimi kiçik rola ala bilirsə də ədəbiyyatda fərd istedadını nəşriyyatın qabağında göstərməlidir. Atasının yaxud bir başqasının təkanı faydasızdır.

Yaradıcı sahələr arasında əlaqəni təsəvvür etmək istəyirəm, gənc yazarlar, musiqiçilər, bəstəkarlar, rəsssamlar bir-birilərilə görüşməyə səy göstərirlərmi? Heç olmasa ayda bir dəfə toplaşıb qədəh toqquşdura bilirlərmi?

Mən özüm belə tədbirlərdə çox da iştirak edə bilmirəm deyə təəssüf ki, konkret bir misal göstərə bilməyəcəm. Amma məsələn Eyfelin çəmənliyində mətnin müəllifini, bəstəçisini və ifaçısını bir arada görə bilərsən. Senanın sahili boyu gəzsən başqa belə bir dəstəyə rast gələ bilərsən. Mən indi sizə “Montreul”(qaldığım yerin yaxınlığı) tərəfdə bir ünvan verəcəm orda da siz onları bir yerdə görə bilərsiniz.

Kitabların tirajı da maraqlandırır məni; yeni başlayanların, nisbətən tanınmışların, və məşhurların kitablarının tirajını təxmini söyləyə bilərsinizmi?

Burda bu işlər çox qarışıqdı deyə heç bir rəqəmim yoxdur. Bəzən kiçik nəşriyyatlar var ki, nəşriyyat da demək olmur; 200-300 tirajla buraxırlar. Ən kiçik rəqəmim budur. Yuxarı rəqəmləri isə statistik olaraq müəyyənləşdirmək olmur. Amma bu sahədə ixtisaslaşmış jurnallar var ki, təxmini nisbətləri deyə bilirlər.

Bəs nəşriyyatların ümumi səviyyəsini necə dəyərləndirirsiniz? Hədəfə vuranlarla baltalayanları bir-birindən ayırd edə bilirlərmi?

Nəşriyyat evləri var ki, ancaq satılanları çap edirlər. Digərləri var ki, ancaq yaxşıları, peşakarları çap edirlər, bunların ancaq günü döndərmək üçün pulları var. Bir də ortada oynayanlar var ki, öz prestijlərini saxlamaq üçün peşəkarı, maddiyyatı saxlamaq üçünsə satılanı çap edirlər. Başqa tipləri də ola bilər.(gülür)

Növbəti sualım Fransanın çoxsaylı ədəbiyyat ödüllərilə bağlıdı. Çox yerdə olduğu kimi burda da seçim zamanı haqsızlıqlar olurmu? Bu mənada güvəndiyiniz bir neçəsinin adını çəkə bilərsinizmi?

Bunların sayı doğrudan da o qədər çoxdur ki, əminliklə bir şey söyləyə bilmirəm. “Qrand Pri”-lər var ki, aralarında “Qonkur” tutaq ki, tanınmışlara verildiyi halda, “Noyabr”, “Dekabr” kimi rəqib mükafatlar heç tanınmayan, fəqət yazıları gözəl olan müəllifləri üzə çıxardırlar. Yaxud kitabına görə ödül verənlər var, birinin adı “İen Kitabdı”. Bəzi təşkilatlar var ki, bunlar müəlliflərdən xəbərsiz durmadan kitab almaqdadırlar və onların müxtəlif göstəricilər üzrə jüriləri bir masa arxasında oturub ilin kitabını seçirlər. Yeni kitab bir tək peşəkarlığa görə deyil tutaq ki, on beş göstəricinin ortalamasından alınır.

Nəşriyyat brendi deyilən anlayışa münasibətiniz necədir?

Mənim yadıma glir ki, bir neçə il bundan əvvəl “Rejid De Forj” adlı yazara nəşriyyatlar əvvəlcədən pulunu verirdilər ki, yazsın və bütün kitablarını satırdılar. Sonradan onu qurutdular və artıq hamısı bu işdən əl götürüb. Yaxud “Ameli Notomb”u səbirszliklə gözləyənlər indi hardadırlar. Bilirsiniz imkanlı nəşriyyatlar, çox işlər çevirirlər, təklif verirlər ki, bizim bu kitabı ödülləndirin aktuallaşsın, bunun hesabına bir müddət yaxşı pul qazanırlar. Pis nəticə isə müəlliflərə dəyir, durmadan yer dəyişdirirlər.

Parisdə olduğum bu günlər ərzində gənclərin toplaşdığı ədəbi orqanlarla təmas qurmağa çalışdım. Əlbəttə məmnunluğumla bərabər Azərbaycanla ədəbi əlaqələr o həddədir ki, məsələn Qafqaza səfər edən təşkilatlar Gürcüstanda, Ermənistanda hətda Dağlıq Qarabağda olublar, amma Bakıda yox. Bununla əlaqədar tanışdığım yazarların bir-neçəsiylə Azərbaycanın ədəbi mühitini yüksəltmək üçün bir yol düşünmüşük. Yol bundan ibarətdir ki, ildə bir dəfə bir qrup gənc Fransız yazarı Azərbaycana gəlsin və onlar geriyə bir qrup gənc Azərbaycan yazarıyla qayıtsınlar. Beləliklə Paris və Bakı yarpaqları bir-birinə qarışıb təcrübələrini bölüşsünlər. Buna hər hansı köməyiniz dəyə bilərmi?

Mən elə düşünürəm ki, bunu XİN-nin Kultur Frans şöbəsi həyata keçirə bilər. Ora yazılı müracitət edib öyrənə bilərsiniz.

Təşəkkür edirəm

Buyurun