Orxan Aras

Yazıçılar arasında 2 gün




Mübaliğəsiz deyirəm ki, hər dəfə Azərbaycana gedəndə içimdə bir əsrlik həsrət olur. Necə ki, təcrübəsiz bir adam ilk dəfə sevgilisi ilə görüşəndə danışmaq istəyilə alışıb-yansa da, içində aşıb-daşan duyğuları sevgilisinə anlatmağı bacarmır, dili tutulur, səsi titrəyir. Mən də hər Azərbaycana gedəndə bu duyğuları yaşayıram. İçimdə fərqli duyğular oyanır, həyata başqa gözlə baxmağa çalışıram. Daxilimdəki bədbin duyğular məni tərk edir. Özümü daha sevincli, daha həyəcanlı, daha gənc və enerjili hiss edirəm. Bəlkə də qan yaddaşı deyilən elə budur!
Azərbaycanda hər getdiyim yerə daha diqqətlə baxıram. Danışdığım insanlarla daha diqqətlə söhbət edirəm. Qeydlər götürmürəm, çünki hər şey bir film kimi beynimə qeyd olunur. Üstündən illər keçsə də, Azərbaycanda keçirdiyim günləri heç vaxt unutmuram.
Bu dəfə məni Azərbaycana Yazıçılar Birliyi çağırmışdı. Anar bəy hələ Almaniyada olarkən Yazıçılar Birliyinin yubileyinin keçiriləcəyini söyləmiş və məni həmin tədbirə dəvət etmişdi. Çox işim olmasına baxmayaraq dəvəti həvəslə qəbul etdim. Səfərdən dönəndən sonra bir daha öz-özümə dedim. Nə yaxşı ki, Azərbaycana getmişəm. “Park inn” otelində ilk söhbətlər, tanışlıqlar Filarmoniyadakı şeir axşamı, Gənc Tamaşaçılar Teatrındakı yekun toplantısı indi də film kimi gözümün önündən keçib gedir. Anar bəyin illərin gətirdiyi təcrübəyə, mükəmməlliyə dayanan çıxışları hələ də qulaqlarımdadır. Hətta belə çıxışların birində adımı çəkmədən məni də tənqid etmişdi. Birinci gün etdiyim çıxışda “Azərbaycan yazıçılarına yetərincə önəm verilmir və dünyada çox tanınmırlar” söyləməyim deyəsən Anar bəyin Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri kimi xətrinə dəymişdi ki, proqramın son günündəki çıxışında yazıçılarımızın dünyada necə tanınmaları barədə bir xeyli danışmışdı. Mən onun tənqidindən əsla incimədim. Tənqid olmayan yerdə həqiqəti necə tapa bilərik ki? Bir-birimizə təriflər deyə-deyə, hörmətlər söyləyə-söyləyə dərdlərimizin fərqində necə ola bilərik ki? Tənqid olmalıdır ki, yazıçı yetişsin, tənqid olmalıdır ki, ortaya əsərlər çıxsın, tənqid olmalıdır ki, həqiqi dəyərlər işıq üzü görsün... Tənqidi yox etsək, ən kiçik tənqiddən belə incisək, nə yazıçılarımız ortaya çıxar, nə də həqiqi sənət əsərləri yaranar!
Toplantılar davam etdikcə gözəl tanışlıqlar, şirin söhbətlər bir-birini əvəz edirdi. Anadolunun geniş sinəsindən qopub gəlmiş Əli Ağbaş, Yəhya Akengin, Ataol Bəhramoğlu, Çingiz Bektaş kimi şairlərin ürəklərindən gələn, dillərindən qopan söhbətlərini dinləmək, şeirlərinə qulaq asmaq duyğularımızı daha da coşdurdu. Şair Əli Ağbaşı şəxsən tanımasam da şeirlərini illərdir ki, sevə-sevə oxuyuram. Xüsusilə o, Azərbaycanımızın ən önəmli və ən dəyərli dostlarından olan rəhmətlik abimiz İbrahim Bozyelin də yaxın dostu idi. İbrahim abidən onun haqqında çox şeylər eşitmişik. Onun indi “Qardaş qələmlər” dərgisində yayımlanan bir-birindən gözəl şeirləri könlümüzə dilimizin səsini, ahəngini hopdurmaqdadır.
Əli Ağbaşla birlikdə Avrasiya Yazarlar Birliyinin sədri Yaqub Dəliöməroğlu dostumuzla etdiyimiz söhbətlər ortaq dərdlərimiz və türk dünyası ilə bağlı idi. Toplantılardan imkan edəndə dəyərli yazar, millət vəkili Aqil Abbasın qonağı olduq. Aqil bəylə keçirdiyimiz bir neçə saatda az da olsa kədərlərimizi unutduq, doyunca güldük. Əli Ağbaş, Yaqub Dəliöməroğlu, Tofiq Abdin, Qalib Toğrul və gənc tədqiqatçı-yazar Əbülfəz Süleymanlı ilə bir yerdə minbir çeşidli süfrə arxasında nələrdən danışmadıq ki? Ölkələrimiz, dilimiz, mədəniyyətlərimiz, gələcəyimiz o qısa söhbətin mövzusu oldu. Amma ən çox Aqil bəyin zarafatlarına güldük. Ağır-ağır çökən axşamın qaranlığına gülüşlərimiz rəng qatdı, Bakıda keçirdiyimiz anları daha gözəlləşdirdi.
Əbülfəz Süleymanlının adını çəkmişkən, bu gənc qardaşımdan mütləq bəhs etməliyəm. Hələ 35 yaşında olan bu gənc tədqiqatçının Türkiyənin ən önəmli nəşriyyatlarından olan “Ötüken” yayım evində Azərbaycan və Türkiyə oxucuları üçün nəzərdə tutulan “Millətləşmə sürəcində Azərbaycan türkləri” adlı böyük həcmli çox dəyərli bir kitabı nəşr olunub. Bu kitab barədə gələcək yazılarımda mütləq bəhs edəcəyəm. Çünki Türkiyədə oxumuş, Türkiyə türkcəsini mükəmməl bilən belə vətənpərvər yazarlarımıza ölkəmizin ehtiyacı var.
Əbülfəz bəy məni müəllimi, professor Səlahəddin Xəlilovla tanış etmək istədiyini söylədi. Aqil bəy və dostlarla vidalaşaraq Səlahəddin bəyin ofisinə getdik. Onun yazılarını hərdənbir “525-ci qəzet”də oxusam da, özü ilə tanış deyildim. Elə ilk dəqiqələrdən bir-birimizə qanımız qaynadı. Bir saata yaxın çəkən söhbətimizdə müxtəlif məsələlərdən danışdıq. Səlahəddin bəy ortaya dəyərli əsərlər qoyan, çalışqan bir elm adamıdır. Apardığı fəlsəfi tədqiqatlar, dərc etdiyi dərgilər və bir-birindən maraqlı kitablar adamı heyran qoyur. Mənə hədiyyə etdiyi kitablardan sadəcə biri – “Romantik şeirdə Şərq-Qərb məsələləri” kitabı belə çox uzun bir məqalənin mövzusu ola bilər. Bu kitab da “Ötüken” nəşriyyatında çapdan çıxıb. Səlahəddin bəyin fəlsəfə ilə bağlı çox dəyərli fikirləri və layihələri var. Bu fikirlər və layihələrin öz mədəniyyətimizi Qərbə çatdırmaq və tanıtmaq baxımından əhəmiyyətli olduğunu fikirləşirəm.
Azərbaycanda olmaq mənim üçün bir az da yürüş marafonuna qatılmaq kimidir. Hər kəsi və hər yeri görmək istəyi və zamanın darlığı sonradan içimdə formalaşan və məni bitirən “kaşkilər”in yaranmasına səbəb olur. “Kaşki”lərimdən biri də türk dünyasının gerçək ağsaqqalı, doktor Cavad Heyətlə bağlıdır. O da Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin yubileyinə gəlmiş və orada çıxış etmişdi. Oteldəki səhər yeməyində onunla eyni süfrədə nahar etmək mənə qismət olmuşdu. Bir az söhbət edəndən sonra “mən səni tanıyıram, yazılarını “525-ci qəzet”də oxuyuram” dedi və Rəşad Məcidin xətrini çox istədiyini, bu qəzetə abunə olduğunu söylədi. Bu mənim üçün çox böyük xoşbəxtlik idi. İllərdən bəridir fəaliyyətini uzaqdan izlədiyim, Cənubi Azərbaycanda sadəcə bir yazar, bir dərgi sahibi deyil, təkbaşına bir məktəb, bir universitet olan bu yaşlı bilgə “Orxan Arası oxuyuram” deyirdi. Mənim üçün bundan böyük hansı bəxtiyarlıq ola bilər ki?
Bizimlə bir süfrə arxasında güneyli işadamı, yazar Əli Polad bəy də əyləşmişdi. Üçümüz bir yerdə şəkil çəkdirdik, Güneydən, Qüzeydən, Türkiyədən danışdıq. Əli Polad bəy çox fərqli bir işadamıdır. Həssas, diqqətli ölkəsinə və millətinə canı yanan, “quru-quru qurbanın olum” yanaşmasından uzaq, milləti üçün maddi və mənəvi imkanlarını səfərbər edən bir vətənpərvər. Bizdə belə işadamları təəssüf ki, çox azdır. O qısa söhbətdən sonra Əli bəy məni evinə dəvət etdi. Orda qısa da olsa söhbətləşdik, çay içdik. Ömər Xəyyam və Həzrəti Əli haqqında yayımladığı bir-birindən gözəl kitabları mənə göstərdi.
Ustadımız doktor Cavad Heyətlə söhbətdən sonra Moskvadan gəlmiş ziyalılar – türkoloq Tofiq Məlikli və şair Nəsib Nəbioğlu ilə görüşdüm. Əslində onlarla məni Rəşad Məcid tanış etdi. Rəşad bəy işi çox olduğundan bizi tanış etdikdən sonra yanımızdan ayrıldı. Tofiq bəylə dil məsələsilə bağlı bir az mübahisə etdik. Dil və milli kimlik mövzusu ortaya gələndə heç cür səbirli ola bilmirəm və duyğularımın müvazinətini itirdiyini hiss edirəm. Bu səbəbdən də ordakı qısa söhbətdən əsəbləşdiyimi və emosional davrandığımı etiraf edir, Tofiq bəyə burdan salam göndərirəm.
Təbii ki, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi bir çox təşkilatın bacarmayacağı bir işin altına girmiş, dünyanın hər tərəfindən yazarlar, şairlər dəvət etmişdi. Zatən Yazıçılar Birliyi kimi dünyanın ən köklü bir təşkilatına da elə bu yaraşır. Sədri, katibləri, gördüyü işlər nə qədər tənqid edilsə də, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi dünyanın ən qədim yazıçı təşkilatlarından biridir. Ordakı çıxışımda da söylədim. Türkiyədəki ən qədim yazıçılar təşkilatının 35 və ya 39 illik tarixi var. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi səhvlərinə və çatışmazlıqlarına baxmayaraq, kim nə deyirsə desin, hələ də təsirini və gücünü bu günə qədər qorumağı bacarmış çox az təşkilatlardan biridir.
Toplantıya dəvət olunmuş rus, gürcü, ukrayna, belarus, qazax, qırğız yazar və şairlər toplantılara ayrı bir dad və rəng qatmışdılar. Ancaq Oljas Süleymenov kimi böyük şairin hələ də rusca danışmaqda israrlı olması doğrusu, məni çox təəccübləndirdi. Yeri gəlmişkən onu da yazım ki, sonuncu gün Gənc Tamaşaçılar Teatrındakı toplantıda Oljas bəy çıxış edərkən “Oljas bəy, türkcə!” deyə yerindən qışqıran “tərbiyəsiz” mən idim!
Gənc Tamaşaçılar Teatrında xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı ilə yanaşı oturmuşdum. Sabir abi ilə dostluğumuz 1990-cı ildən başlayır. Azərbaycana ilk dəfə gələndə onun evində qalmışam. Arxa sırada dəyərli dostum Cəmil Həsənli oturubmuş. İçəri girərkən zal qaranlıq olduğundan görməmişdim. Arxadan mənə qalın bir kitab uzatdı. Baxdım ki, “Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin xarici siyasəti” kitabıdır. Cəmil bəy yenə araşdırılmasına çoxdan başlanmalı olan bir məsələni elmi şəkildə tədqiq eləmişdi. Çox təəssüf ki, onunla çox qısa, ayaqüstü bir söhbətimiz oldu.
Toplantıda Rafael Hüseynovun çəkdiyi, Yazıçılar Birliyinin tarixindən bəhs edən sənədli film nümayiş etdirildi və çox bəyənildi. Filmə baxdıqdan sonra onun haqqında söhbətlər etdik və Rafael bəyin uğurlu işini yüksək qiymətləndirdik. Anar bəy və Elçin Əfəndiyevin sonuncu gün problemləri çox aydın şəkildə ortaya qoyan uzun çıxışları həqiqətən də çox yerində olan söhbətlər idi.
İki gün də olsa mənəvi bağlarla bir-birimizə könüldən bağlı, dostlarla, qələm adamları ilə birlikdə olmaq bir yazar üçün dəyəri heç nə ilə ölçülə bilməyən bir duyğudur. İnsan o qısa vaxtda hamı ilə danışmaq, fikir mübadiləsində olmaq, ürək sözlərini söyləmək istəyir. Ancaq buna nə vaxt çatır, nə də imkan... İlk günkü toplantıda yanaşı oturduğum qədim dostum Elçin Hüseynbəyli, yeni dostum Səlim Babullaoğlu, bütün toplantıları əvvəldən sonuna qədər diqqətlə izləyən dəyərli şairimiz Abbas Abdulla, yazıçı Yaşar, Hollandiyadan gəlmiş yazıçı Gülşən Lətifxan kimi insanlarla çox qısa söhbət edə bildik.
Dostlarla yanaşı adlarını eşitdiyim və orada ilk dəfə qarşılaşdığım “Azərbaycan” dərgisinin redaktoru İntiqam Qasımzadə, gənc şair Kənan Hacı, qazaxlı Güləmail, Qəşəm Nəcəfzadə, Mahirə Abdulla, Dayandur Sevgin, Naxçıvan sevdalısı Nafilə Abuzərli, şairə Qənimət Məhərrəmli ilə ayaqüstü olsa da söhbət etmək çox xoş idi. Azərbaycana hər dəfə gedəndə qürbətdən gələn qardaşı kimi məni səbirsizliklə gözləyən, hərarətlə qarşılayan, hələ səfərə çıxmamış hansı saatta Bakıda olacağımı soruşan Tofiq Abdin abim və dostum Qalib Toğrulun səmimi, dostluqdan artıq qardaşlıq duyğuları ilə dolu hərəkətləri özümü orda evimdəki kimi hiss etməyimə imkan yaradır. Bu dəfə doyunca bir yerdə olmasaq da, onlarla birlikdə olmaq, söhbət etmək vaxt darlığına baxmayaraq bir axşam yeməyinə getmək məni çox sevindirdi. Qalib bəyin dostu Qənimət bəy və “525-ci qəzet”in baş redaktor müavini Yusif bəylə söhbətlərimiz daha özəl və daha fərqli idi. Yusif bəyin üzünü görməsəniz, səsini eşitsəniz, əminliklə “danışan Rəşad Məciddir” deyə bilərsiniz. Səsləri iki qardaşın səsi kimi bir-birinə bənzəyir. Yusif bəydən böyük şairimiz Ramiz Rövşənin 63 yaşının tamam olduğunu öyrənir və telefonla təbrik edirik. O səslər, o gülüşlər, mübahisələr, görüşlər, söhbətlər mənimlə birlikdə Azərbaycandan minlərlə kilometr uzaqdakı Almaniyaya da gəldi. O sözləri, o dostluqları ürəyimdə bir gül çələngi kimi topladım və bir qismini dəyərli oxucularımla paylaşsam da, çoxunu özümə saxladım. Hər səhər yuxudan oyanan kimi özümə saxladığım o sözlər və o dostluqların içindən Azərbaycanın səsini, sədasını, qoxusunu alıram. Sevinirəm ki, yanımda Azərbaycan var!

525-ci qezet

http://www.525.az/view.php?lang=az&menu=7&id=7332